12.Yargı Paketi Analiz Dizisi : Ortaklığın Satış Yoluyla Giderilmesinde Yeni Dönem

 7589 sayılı "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun (İİK) 114. maddesinde çok önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Bu yeni yasal düzenleme; özellikle ortaklığın satış suretiyle giderilmesi (izale-i şüyu) ihalelerini, ihale teminat muafiyetlerini ve ihale bedelinin süresinde yatırılmaması durumunda uygulanacak yaptırımları yeniden şekillendirmiştir.

İİK’nın 114. maddesinde yapılan değişikliklerin kaynaklarda yer alan mevcut (eski) yasal düzenlemelerle karşılaştırmalı analizini şu şekilde sıralayabiliriz.

1. Ortaklığın Satış Suretiyle Giderilmesinde "Mirasçılar Arası" Özel İhale Usulü (Madde 114/2)

• Eski Düzenleme: İcra ve İflas Kanunu’nun mevcut 114. maddesinin ikinci fıkrasında, ortaklığın satış suretiyle giderilmesi davalarında mirasçılara yönelik herhangi bir ayrıcalıklı artırma usulü öngörülmemişti. Satış kararı verilen taşınmazlar doğrudan herkese açık elektronik açık artırma yöntemiyle satılmaktaydı.
• Yeni Düzenleme (7589 Sayılı Kanun ile Eklenen Hüküm): Yeni eklenen hükümlerle, tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazların ortaklığının satış suretiyle giderilmesinde özel bir imtiyaz getirilmiştir. Buna göre yapılacak açık artırmalarda birinci artırma sadece malik olan mirasçılar arasında gerçekleştirilecektir. Mirasçıların kendi aralarındaki bu kapalı artırma usulü bir defaya mahsus olarak uygulanacaktır.

2. Teminat Gösterme Muafiyeti (Madde 114/7 - Bent 6)

• Eski Düzenleme: Eski (6) numaralı bent uyarınca; satışı talep eden alacaklı ile ortaklığın satış suretiyle giderilmesinde artırmaya katılmak isteyen pay sahibinin, paylarının veya alacaklarının teminatı karşıladığı miktar kadar teminattan muaf tutulacağı düzenlenmişti. Bu bentte Hazinenin teminat muafiyetine dair özel bir hüküm yer almamaktaydı.
• Yeni Düzenleme (7589 Sayılı Kanun ile Değişen Hüküm): Yeni düzenlemede, ortaklığın giderilmesinde artırmaya katılmak isteyen pay sahibinin genel teminat muafiyeti bu bentten çıkarılmıştır (bunun sebebi 9. bentte pay sahiplerine getirilen yeni teminat yaptırımları ve mirasçılara tanınan özel ihale imkanıdır). Bunun yerine, açık artırmalarda Hazinenin teminat göstermekten muaf olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır. Satış isteyen alacaklının teminat muafiyeti ise aynen korunmuştur.

3. Asgari İhale Teklif Oranları (Madde 114/7 - Bent 8)

• Eski Düzenleme: Eski (8) numaralı bent uyarınca, elektronik satış portalında verilecek tekliflerin asgari tutarı; haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise o miktar + paraya çevirme ve paylaştırma masrafları toplamını geçmek zorundaydı. Bu kural ortaklığın giderilmesi ihaleleri için de farksız uygulanmaktaydı.
• Yeni Düzenleme (7589 Sayılı Kanun ile Değişen Hüküm): Genel hacizli mallarda "yüzde elli" olan asgari teklif sınırı korunmuş olmakla birlikte, mirasçılar arasında yapılacak özel ortaklığın giderilmesi ihalelerine yeni asgari teklif kuralları getirilmiştir:
• Birinci artırmanın sadece malik olan mirasçılar arasında yapıldığı durumlarda, verilecek tekliflerin muhammen kıymetin yüzde yüzünü (%100’ünü) geçmesi zorunlu kılınmıştır.
• Mirasçılar arasındaki bu ilk ihalede satış gerçekleşmez ve ikinci artırmaya geçilirse, asgari teklif sınırı tekrar genel kural olan muhammen kıymetin yüzde ellisi (%50) olarak uygulanacaktır.

4. İhale Bedelinin Süresinde Yatırılmaması ve Teminat Yaptırımları (Madde 114/7 - Bent 9)

• Eski Düzenleme: Mevcut (9) numaralı bente ve İİK 115. maddesine göre; ihale alıcısı süresi içinde ihale bedelini yatırmazsa alınan teminat iade edilmiyor, öncelikle satış masraflarından düşülerek kalan miktar hak sahiplerine alacaklarına mahsuben ödeniyordu. Alıcının alacaklı, paydaş ya da üçüncü kişi olması yönünden özel bir ayrım veya para cezası yaptırımı bulunmamaktaydı.
• Yeni Düzenleme (7589 Sayılı Kanun ile Değişen Hüküm): İhalelerde kötü niyetli veya ciddiyetsiz teklif verilmesini engellemek amacıyla yaptırımlar son derece ağırlaştırılmış ve öznelerine göre kategorize edilmiştir:
• İhale Alıcısı Satış İsteyen Alacaklı İse: Süresi içinde ihale bedelini yatırmazsa, muhammen bedelin yüzde onunu (%10'unu) kendi alacağından mahsup edilir ve bu satış için yapılan masraflar borçluya yüklenmeyip kendisi üzerinde bırakılarak borçluya yansıtılmaz.
• Ortaklığın Satış Suretiyle Giderilmesinde Bedel Yatırılmazsa:
• İhale alıcısı üçüncü kişi ise; alınan teminat iade edilmeyip satış masrafları düşüldükten sonra paydaşlara payları oranında ödenir.
• İhale alıcısı paydaş (mirasçı) ise; alınan teminatın tamamı doğrudan diğer pay sahiplerine payları oranında paylaştırılır.
• Yeni İdari Para Cezası: Bedeli yatırmayan ihale alıcısına (kim olduğuna bakılmaksızın), teklif ettiği bedelin yüzde beşi (%5) oranında idari para cezası kesilecektir. Bu ceza satışı yapan icra dairesi veya satış memurunca verilecek ve 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca tahsil dairesi (vergi dairesi) kanalıyla tahsil edilecektir.